– Bosna i Hercegovina iz ugla Karton revolucije -
Kada je putem društvenih mreža aktivističkog pokreta „Karton revolucija“ 22. jula objavljen video sadržaj pod nazivom „Dok se tuzlanska regija pretvara u Černobil, ugroženost centralne Bosne, Mačve, Srema, Slavonije, postaje sve veća! Hoćemo li ustati?“ šira javnost tuzlanske regije ali i Bosne i Hercegovine je po prvi put saznala podatak da se u tuzlanskoj termoelektrani planira realizovati eksperimentalno spaljivanje smeća tzv. RDF, odnosno da se treći grad po veličini u Bosni i Hercegovini planira pretvoriti u spalionicu otpada. Ova vijest bi prošla ispod radara i projekat bi se nesmetano realizovao da se građani nisu alarmirali odnosno da nisu bile stvorene pretpostavke za građanske proteste. Alarm koji je kreiran putem društvenih mreža probudio je ne samo građane nego i donosioce odluka na lokalnom nivou tako da je ubrzo poslije zakazan i kolegijum Gradskog vijeća Tuzla a Komisija za ljudska prava i slobode Gradskog vijeća Tuzla je također izrazila protivljenje navedenom projektu. Projekat spaljivanja RDF je prvobitno od strane Elektroprivrede BiH prolongiran a na kraju i konačno zaustavljen dan prije održavanja vanredne sjednice Gradskog vijeća Tuzla na zahtjev aktivista pokreta „Karton revolucija“.
Priča oko spaljivanja otpada u tuzlanskoj termoelektrani je u drugi plan stavila informaciju koja je objavljena također putem društvenih mreža pokreta u kojoj se javnost upozorava da su u Nacrtu Prostornog plana TK prostori nekoliko gradova i opština planirani kao mjesta za istraživanje i ekspolotaciju litija, nikla i kobalta. Naime, Skupština Tuzlanskog kantona je jednoglasno usvojila Nacrt Prostornog plana Tuzlanskog kantona za period od 2025. do 2045. godine. U Nacrtu Prostornog plana TK su između ostalog planirana istraživanja i kopanje bakra litija, nikla, kobalta i drugih takozvanih kritičnih minerala na prostoru Lukavca, Čelića, Srebrenika, Živinica i Banovića. Alarmiranje javnosti kada je u pitanju borba za vodu, zrak i hranu na prostoru Tuzlanskog kantona odnosno angažman za brisanje spornih odredbi iz Nacrta Prostornog plana TK je započeo u Srebreniku 9.7.2025. godine objavljivanjem video sadržaja koji je podigao javnost Srebrenika na noge. Dva dana nakon objavljivanja video sadržaja organizovano je i prvo veliko okupljanje građana Tuzlanskog kantona u mjestu Sladna kod Srebrenika na kojem je prisustvovalo oko 1.000 osoba koje su izrazile protivljenje upisivanje naselja Sladna kao potencijalnog rudnika bakra i litija. Nekoliko dana poslije Grad Srebrenik je usvojio deklaraciju i izrazio protivljenje ovom projektu. Sličan scenario se ubrzo poslije odigrao prvo u Lukavcu a zatim u Živinicama gdje je narod nakon što je informisan putem društvenih mreža motivisao donosioce odluka sa lokalnog nivoa da promjene stav, odnosno da se aktivno uključe u borbu za brisanje rudnika litija, bakra, nikla i kobalta iz Prostornog plana TK. Pored Živinica i Lukavca i opština Čelić je zauzela stav o protivljenju. Čitav proces su pratile izuzetno burne javne rasprave, snažan angažman građana kao i kreiranje stručne podloge za brisanje spornih odredbi koje su vodili predstavnici pokreta „Karton revolucija“ i Fondacije atelje za društvene promjene iz Sarajeva. Vrijedi napomenuti da je preko 500 građana Srebrenika lično potpisao komentare i sugestije za brisanje rudnika iz konačne verzije Prostornog plana TK.
Borba protiv štetnih rudarskih projekata na prostoru Tuzlanskog kantona dala je vjetar u leđa aktivistima i narodu sa druge strane Majevice tako da je 25.07.2025. godine u Loparama u organizaciji pokreta „Čuvari Majevice“ organizovano veliko okupljanje i šetnja građana čitave regije koji se protive rudarenju litija na Majevici.
Ovom susretu je predhodila i izrada Studije o proglašenju Majevice zaštićenim područjem što je intencija građana iz oba entiteta. Zajedništvo je bila centralna poruka skupa u Loparama a činjenica da su se građani ujedinili u zajedničkoj brobi bez obzira gdje živjeli i kojem narodu pripadali predstavlja moža i najveću pobjedu.
Sve ove aktivnosti su stvorile snažne preduslove da Skupština Tuzlanskog kantona u mjesecu septembru ili oktobru usvoji planirane prijedloge i sugestije i da se iz konačne verzije prostornog plana izbrišu rudnici nikla, kobalta, bakra i litijuma. Također, aktivizam pokrenut u posljednja dva mjeseca je stvorio široki front zajedništva između građana i aktivista sa prostora sjeveroistočne Bosne i Srbije koji će u narednom periodu nastaviti zajednički djelovati kako bi odbranili naše zajedničko pravo na čistu vodu, zrak, hranu kao i očuvanje prirode u našem regionu.
Karton Revolucija
